Οι Αλλαγές δεν είναι μια επιφανειακή διαδικασία
Μια από τις ανεκτίμητες γνώσεις που αποκόμισα διαβάζοντας, ήταν πως οι συνήθειες και οι αυτόματες αντιδράσεις μας δεν είναι μια επιφανειακή διαδικασία. Είναι οικοδομήματα στο νευρικό μας σύστημα.
Αν και ο όρος Νευροπλαστικότητα χρησιμοποιείται παραδοσιακά για τον εγκέφαλο, η ικανότητα των νευρικών δικτύων να αλλάζουν, να προσαρμόζονται και να αναδιοργανώνονται αφορά ολόκληρο το νευρικό σύστημα, συμπεριλαμβανομένης της καρδιάς και του εντέρου. Αυτά τα δύο όργανα έχουν τα δικά τους, απίστευτα πολύπλοκα νευρικά δίκτυα.
Νευροπλαστικότητα (neuroplasticity) είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται, να δημιουργεί νέες συνδέσεις και να προσαρμόζεται.
Πώς Προκαλείται η Αλλαγή
- Μάθηση και Εμπειρία: Κάθε φορά που μαθαίνουμε κάτι νέο (μια νέα γλώσσα, μια δεξιότητα), ο εγκέφαλος αλλάζει φυσικά.
- Επανάληψη: Οι επαναλαμβανόμενες σκέψεις και συμπεριφορές ενισχύουν συγκεκριμένες νευρικές οδούς, καθιστώντας τις πιο γρήγορες και αυτόματες.
- Αποκατάσταση από Τραυματισμό: Μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο ή τραυματική εγκεφαλική κάκωση, η νευροπλαστικότητα επιτρέπει στο νευρικό σύστημα να αναδιοργανωθεί για να αποκαταστήσει λειτουργίες.
- Συναίσθημα και Περιβάλλον: Αρνητικά ερεθίσματα ή χρόνιο στρες μπορούν να αλλάξουν τον εγκέφαλο, καθιστώντας τον πιο ευαίσθητο στον κίνδυνο.
Σημαντική Σημείωση: Η νευροπλαστικότητα είναι πιο έντονη στην παιδική ηλικία, αλλά συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωής, επιτρέποντας τη δια βίου μάθηση και προσαρμογή.
Πως δημιουργείται μια συνήθεια ή μια συμπεριφορά
Κάθε φορά που επαναλαμβάνουμε μια συμπεριφορά, στο σώμα μας ενισχύεται μια “νευρική οδός”. Όσο εμείς επαναλαμβάνουμε την ίδια συμπεριφορά, τόσο εκείνη ισχυροποιείται. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείτε μια συνήθεια. Αυτό συμβαίνει για να εξοικονομήσει ενέργεια από τον εγκέφαλο.
Υπάρχει μια γνώση πως αρκούν 21 ημέρες για να “εγκατασταθεί” μια συνήθεια/συμπεριφορά στο σύστημά μας. Μια γνωστή έρευνα της Dr. Phillippa Lally στο University College του Λονδίνου έδειξε πως χρειάζονται 66 ημέρες για να γίνει μια συμπεριφορά αυτόματη. Ο πραγματικός χρόνος ποικίλλει από 18 έως 254 ημέρες ανάλογα τη δυσκολία της συνήθειας και τον άνθρωπο.
Ένας άλλος τρόπο να χτιστεί μια συμπεριφορά μπορεί να είναι το έντονο συναίσθημα.
Παράδειγμα: κάποιος είδε έναν σκύλο ο οποίος ήταν επιθετικός απέναντί του και εκείνος φοβήθηκε πολύ που άρχισε να τρέχει. Αυτό το γεγονός του έχτισε μια ισχυρή νευρική οδό η οποία θα ενεργοποιείται αυτόματα κάθε φορά που θα βλέπει σκύλο. Θα φοβάται και θα θέλει να τρέξει.
Στην επανάληψη και στο έντονο συναίσθημα μπορούμε να χτίσουμε νευρικές οδούς που θα ενεργοποιούν αυτόματα συμπεριφορές. Εξαιρετική Νευροπλαστικότητα, μας δίνει την δυνατότητα να αλλάξουμε συμπεριφορές που μας ενοχλούν ή μας εγκλωβίζουν.
Νευρικές οδοί: φαντάσου τον εγκέφαλό σου σαν ένα πυκνό δάσος. Όταν κάνεις ή σκέφτεσαι κάτι για πρώτη φορά, είναι σαν να ανοίγεις ένα μικρό, κακοτράχαλο μονοπάτι μέσα στα δέντρα.
- Η Συνήθεια: Κάθε φορά που επαναλαμβάνεις αυτή τη συμπεριφορά, ή συμβεί κάτι με έντονο συναίσθημα, το μονοπάτι καθαρίζει, πλαταίνει και τελικά γίνεται ένας αυτοκινητόδρομος ταχείας κυκλοφορίας (μια ισχυρή νευρική οδός). Ο εγκέφαλος λατρεύει την οικονομία ενέργειας, οπότε επιλέγει πάντα τον έτοιμο αυτοκινητόδρομο.
Πως αλλάζουμε μια συμπεριφορά ή μια συνήθεια
Το νευρικό σύστημα αντιδρά σε μια μεγάλη αλλαγή γιατί αρχικά την αντιλαμβάνεται ως απειλή για την επιβίωση. Καθώς ο εγκέφαλος είναι προγραμματισμένος να προτιμά την πρόβλεψη και την ασφάλεια (ομοιόσταση). Ακόμα και αν μια αλλαγή είναι θετική (π.χ. μια νέα δουλειά, ένας γάμος ή μια μετακόμιση), το σώμα ενεργοποιεί μηχανισμούς στρες για να προσαρμοστεί στο άγνωστο. Περνάει από το συμπαθητικό αυτόνομο σύστημα (Fight ή Flight) στο παρασυμπαθητικό (Freeze). Μέχρι να βρεθεί ισορροπία μέσω συγχρονισμού.
Οι αλλαγές δεν χρειάζεται να είναι μια επίπονη διαδικασία, χρειάζονται συγχρονισμό.
Για να αλλάξει, λοιπόν, μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά πρέπει να διαλύσεις την παλιά νευρική οδό και να χτίσεις μια νέα.
Στο Βιβλίο “Ξυπνήστε τον Γίγαντα μέσα σας” του Tony Robbins γράφει πως
“Ο εγκέφαλός μας κινείται από δύο βασικές δυνάμεις: την αποφυγή του πόνου και την αναζήτηση της απόλαυσης. Αν μια κακή συνήθεια (π.χ. το κάπνισμα ή η αναβλητικότητα) σου προσφέρει ακόμα έστω και λίγη απόλαυση ή ανακούφιση, ο εγκέφαλος θα συνεχίσει να τη self-select-άρει. Πρέπει να συνδέσεις την παλιά συμπεριφορά με τόσο έντονο συναισθηματικό ή σωματικό πόνο, ώστε το μυαλό σου να θέλει απεγνωσμένα να ξεφύγει από αυτήν”.
Βήματα αλλαγής
- Συνειδητότητα: Καταλαβαίνω πότε έρχεται αυτή η συμπεριφορά. Παρατηρώ τι την πυροδότησε
- Αποστασιοποίηση: αφού αποφάσισα να την αλλάξω παίρνω απόσταση για λίγη ώρα από το συμβάν, μου δίνω χρόνο
- Αλλάζω το μοτίβο: Αποφασίζω να φερθώ διαφορετικά. Αυτό είναι το πιο κρίσιμο βήμα σε νευρολογικό επίπεδο. Όταν νιώθεις την παρόρμηση να κάνεις την παλιά συνήθεια, πρέπει να κάνεις κάτι τελείως απροσδόκητο που θα «βραχυκυκλώσει» τη νευρική οδό
Ένα παράδειγμα με το τσιγάρο: Το μοτίβο εδώ είναι μόλις έρθει το συναίσθημα (Άγχος, στεναχώρια) αυτομάτως αρπάζω τα τσιγάρα
- Συνειδητότητα: Νιώθω πως θέλω διακαώς να καπνίσω. Ο λόγος είναι πως αγχώθηκα ή στεναχωρήθηκα
- Αποστασιοποίηση: Μου δίνω λίγο χρόνο πριν πιάσω τα τσιγάρα, ίσως να αλλάξω και θέση να πάω λίγο πιο εκεί ή σε άλλο δωμάτιο
- Αλλάζω μοτίβο: Αποφασίζω να μην πάρω τα τσιγάρα γιατί μου κάνουν κακό (τα συνδέω με πόνο) και καλύτερα να μου θυμίζω πως κάθε μέρα μακριά από το τσιγάρο θα μειώνω την αρτηριακή πίεση (ευχαρίστηση). Μπορώ να σηκωθώ και να χορέψω. Ή να τραγουδήσω. Κάτι τελείως απροσδόκητο που θα σπάσει την ροή του μοτίβου.
Όσες περισσότερες φορές επαναλάβω αυτά τα βήματα τόσο πιο ισχυρή κάνω την νέα νευρική οδό ενώ συγχρόνως αποδυναμώνω την παλιά. Σε κάποιο σημείο το μοτίβο θα πάψει να υπάρχει. Οπότε όταν θα στεναχωριέμαι ή θα αγχώνομαι η συμπεριφορά δεν θα είναι να αρπάξω τα τσιγάρα αλλά η νέα συμπεριφορά που θα έχω διαλέξει. Η νέα συμπεριφορά θα πρέπει να είναι μια ελκυστική εναλλακτική ικανή να αντικαταστήσει την παλιά.
Βεβαίως όλο αυτό γίνεται πιο εύκολα όταν το σώμα μας βρίσκεται σε συγχρονισμό και αυτό μπορεί να επιτευχθεί με συνεδρίες mBit.
Πηγές και Πληροφορίες:
Βιβλίο: “Ξυπνήστε το Γίγαντα Μέσα Σας”, Tony Robbins
Βιβλίο: “Η κρυφή γοητεία του Εντέρου”, Giulia Enders, Εκδόσεις Πατάκη, 2024
Βιβλίο: “Η Βιολογία της Πεποίθησης”, Bruce Lipton
Βιβλίο: “Ο εγκέφαλος που αλλάζει τον εαυτό του” (The Brain That Changes Itself) – Dr. Norman Doidge
Βιβλίο: “Εσείς είστε το Placebo” – Dr. Joe Dispenza
Σημαντική Σημείωση: Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν αποτελεί, ούτε υποκαθιστά, ιατρική συμβουλή, διάγνωση, θεραπεία ή ψυχολογική υποστήριξη. Για οποιοδήποτε θέμα υγείας ή ψυχικής ισορροπίας, συμβουλευτείτε πάντα έναν εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας ή ψυχολόγο. Μην αγνοήσετε ποτέ την επαγγελματική ιατρική συμβουλή λόγω κάποιου κειμένου που διαβάσατε εδώ.
