Η μουσική ως θεραπευτικό “εργαλείο”

Η μουσική φαίνεται πως είναι ένα πολύ σημαντικό μέσο που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για να έχουμε μετρήσιμα βιολογικά αποτελέσματα με στόχο την καλύτερη υγεία. Είναι ένα ακόμα πεδίο επιστημονικής έρευνας με εξαιρετικά ευεργετικά αποτελέσματα για τη ζωή μας. Όταν ακούμε μουσική, ο εγκέφαλος και το νευρικό μας σύστημα κυριολεκτικά “συντονίζονται” με τον ρυθμό, επηρεάζοντας ορμόνες, καρδιακό ρυθμό και ανοσοποιητικό.

Μείωση του Στρες

Σε μια από τις μεγαλύτερες μετα-αναλύσεις (επισκόπηση 400 ερευνητικών εργασιών) που έγινε στο Πανεπιστήμιο McGill από την ομάδα του Prof. Daniel J. Levitin, αποδείχθηκε ότι η ακρόαση μουσικής μειώνει σημαντικά τα επίπεδα της ορμόνης του στρες στο σώμα. Μάλιστα, η μελέτη έδειξε ότι σε ασθενείς που επρόκειτο να χειρουργηθούν, η χαλαρωτική μουσική ήταν πιο αποτελεσματική στη μείωση του άγχους από ό,τι τα ηρεμιστικά φάρμακα.

Καρδιαγγειακό Σύστημα και “Νευρωνικός Συντονισμός”

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες στη νευροεπιστήμη, το σώμα μας τείνει να συγχρονίζεται με τον ρυθμό της μουσικής:

• Γρήγορος ρυθμός: Αυξάνει ελαφρώς τους παλμούς της καρδιάς, την αρτηριακή πίεση και την αναπνοή (ιδανικό για σωματική άσκηση).
• Αργός ρυθμός (περίπου 60-80 BPM): Επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό και μειώνει την πίεση, βοηθώντας το σώμα να μπει σε κατάσταση βαθιάς χαλάρωσης.

Διαχείριση του Πόνου (Αναλγητική Δράση)

Μια μεγάλη ανασκόπηση 14 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών (Cochrane Review) έδειξε ότι οι μουσικές παρεμβάσεις μειώνουν την ένταση του χρόνιου πόνου, σε ασθενείς με ινομυαλγία, οστεοαρθρίτιδα ή καρκίνο.

Ο πόνος μειωνόταν πολύ περισσότερο όταν οι ίδιοι οι ασθενείς επέλεγαν τη μουσική που τους αρέσει, αντί να τους επιβάλλεται μια προεπιλεγμένη “χαλαρωτική” λίστα. Η μουσική ενεργοποιεί την απελευθέρωση ενδορφινών (τα φυσικά παυσίπονα του σώματος).

Ενίσχυση του Ανοσοποιητικού Συστήματος

Η ίδια έρευνα του Πανεπιστημίου McGill έδειξε ότι η μουσική αυξάνει την παραγωγή ενός αντισώματος που παίζει κρίσιμο ρόλο στην άμυνα του οργανισμού, καθώς και των “φυσικών φονικών κυττάρων” (Natural Killer cells), τα οποία επιτίθενται σε ιούς και βακτήρια.

Είδη Μουσικής

Γρηγοριανοί Ψαλμοί και Βυζαντινή Μουσική

Σε κάποια δύσκολη περίοδο της ζωής μου έκανα μια έρευνα για ήχους, μουσικές που θα μπορούσαν να μου δώσουν ηρεμία. Διάβασα για τους Βυζαντινούς ήχους και τους Γρηγοριανούς Ψαλμούς. Θεωρούνταν από τις κορυφαίες μορφές ήχων που χαλαρώνουν και δίνουν μια πολύ βαθιά σωματική αίσθηση ηρεμίας. Στην συνέχεια έβρισκα ήχους συχνοτήτων που υπόσχονταν αναγέννηση κυττάρων, ίαση και πολλές περίεργες καταστάσεις.

Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε την πραγματική επιστήμη από τον μύθο των “μαγικών συχνοτήτων” (όπως οι λεγόμενες συχνότητες  π.χ. τα 528 Hz, που συχνά διαφημίζονται στο διαδίκτυο ως συχνότητες που “επιδιορθώνουν το DNA” — κάτι που δεν υποστηρίζεται από καμία βιολογική μελέτη).

Η πραγματική “θεραπευτική” δύναμη αυτών των θρησκευτικών μελωδιών δεν κρύβεται σε μια μυστική συχνότητα, αλλά σε τρεις συγκεκριμένους νευροβιολογικούς και ακουστικούς μηχανισμούς που έχουν μελετηθεί επιστημονικά:

1. Ακουστικός Συγχρονισμός

Οι Γρηγοριανοί ψαλμοί και η Βυζαντινή μουσική δεν έχουν έντονες αυξομειώσεις στην ένταση, ούτε ξαφνικά σκαμπανεβάσματα στον ρυθμό. Έχουν ένα σταθερό, επαναλαμβανόμενο τέμπο που συνήθως ισούται ή είναι ελαφρώς πιο αργό από τους παλμούς της καρδιάς σε κατάσταση ηρεμίας (περίπου 60 παλμοί ανά λεπτό).

• • Τι συμβαίνει στο σώμα: Μέσω του φαινομένου του συγχρονισμού, ο καρδιακός ρυθμός και η αναπνοή του ακροατή επιβραδύνονται αυτόματα για να “συντονιστούν” με τη μουσική.

2. Παρατεταμένη Εκπνοή και μείωση της αρτηριακής πίεσης

Αν προσέξεις τους ψαλμούς (είτε δυτικούς είτε ανατολικούς), βασίζονται σε μακρόσυρτες φωνητικές γραμμές. Οι ψάλτες ή οι μοναχοί παίρνουν μια βαθιά ανάσα και εκπνέουν πολύ αργά παράγοντας τον ήχο.

• • Τι συμβαίνει στο σώμα: Όταν κάποιος ψάλλει (ή ακούει ενεργά και σιγομουρμουρίζει), αναγκάζεται να κάνει μεγάλες εκπνοές και σύντομες εισπνοές. Αυτό το μοτίβο αναπνοής ενεργοποιεί άμεσα το πνευμονογαστρικό νεύρο (vagus nerve), το οποίο δίνει σήμα στο παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα να ρίξει την αρτηριακή πίεση και να σταματήσει την παραγωγή αδρεναλίνης.

3. Ο Ίσος Ήχος (Ισοκράτημα) και τα Εγκεφαλικά Κύματα

Στη Βυζαντινή μουσική υπάρχει πάντα το ισοκράτημα (μια συνεχόμενη, χαμηλή, σταθερή φωνητική νότα-βάση), ενώ και στους Γρηγοριανούς ψαλμούς (μονωδία) οι αποστάσεις των φωνών δημιουργούν πλούσιες αρμονικές.

• • Τι συμβαίνει στο σώμα: Αυτός ο συνεχόμενος, χαμηλός μονότονος ήχος λειτουργεί στον εγκέφαλο με παρόμοιο τρόπο όπως οι “διφωνικοί τόνοι” (ή δίφθογγοι τόνοι). Βοηθά τον εγκέφαλο να μεταβεί από τα κύματα Beta (κατάσταση εγρήγορσης και άγχους) στα κύματα Alpha και Theta, τα οποία είναι χαρακτηριστικά στον βαθύ διαλογισμό, στην χαλάρωσης και στη δημιουργικότητα.

Η μουσική αυτή δεν θεραπεύει με το να “στοχεύει” και να εξαφανίζει μια ασθένεια σαν φάρμακο. Θεραπεύει έμμεσα, βάζοντας το σώμα σε μια κατάσταση ομοιόστασης (απόλυτης εσωτερικής ισορροπίας). Όταν το νευρικό σύστημα ηρεμεί βαθιά, το ίδιο το σώμα ενεργοποιεί τους δικούς του μηχανισμούς αυτοΐασης και ενισχύει το ανοσοποιητικό του σύστημα.

Rock, Heavy Metal

Για χρόνια, η rock και η heavy metal κατηγορούνταν ότι προκαλούν επιθετικότητα, άγχος ή καταστροφικές τάσεις. Η επιστήμη έχει καταρρίψει πλήρως τα στερεότυπα των περασμένων δεκαετιών. Οι σύγχρονες νευροεπιστημονικές και ψυχολογικές μελέτες (έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία) δείχνουν το ακριβώς αντίθετο: για τους οπαδούς της σκληρής μουσικής, το metal λειτουργεί ως ένα πανίσχυρο εργαλείο συναισθηματικής αποφόρτισης και ηρεμίας.

1. Η “Κάθαρση” του Θυμού

Όταν ένας άνθρωπος είναι θυμωμένος, αγχωμένος ή απογοητευμένος, το σώμα του βρίσκεται σε ένταση (υψηλοί παλμοί, ένταση στους μύες).

• Αν εκείνη τη στιγμή ακούσει κάτι πολύ ήρεμο, δημιουργείται μια “συναισθηματική ασυμφωνία” (ο εσωτερικός θόρυβος δεν ταιριάζει με το περιβάλλον). Αντίθετα, η έντονη μουσική αντιστοιχεί στην εσωτερική ένταση του ατόμου.
• Λειτουργεί σαν βαλβίδα αποσυμπίεσης. Η μελέτη έδειξε ότι μετά από 10 λεπτά ακρόασης heavy metal, τα επίπεδα εχθρότητας, ευερεθιστότητας και στρες μειώνονται τόσο αποτελεσματικά όσο αν ο συμμετέχων καθόταν σε απόλυτη σιωπή.

2. Η επίδραση στο Καρδιαγγειακό και Νευρικό Σύστημα

Εδώ έχουμε μια διπλή δράση που εξαρτάται από το αν είσαι οπαδός του είδους ή όχι:

• Αν σου αρέσει το metal, ο εγκέφαλος εκκρίνει ντοπαμίνη (την ορμόνη της ευχαρίστησης) και ενδορφίνες. Παρά τον γρήγορο ρυθμό των τυμπάνων, το νευρικό σύστημα των οπαδών χαλαρώνει επειδή το βιώνει ως θετικό ερέθισμα.
• Λόγω της έντασης και των παραμορφωμένων συχνοτήτων της κιθάρας, προκαλείται μια υγιής σωματική διέγερση. Αυξάνεται ελαφρώς η ροή του αίματος και ο καρδιακός ρυθμός, κάτι που εξηγεί γιατί το rock και το metal είναι από τα κορυφαία είδη μουσικής για αθλητική προπόνηση (weightlifting, τρέξιμο) — αυξάνουν την αντοχή και μειώνουν την αίσθηση της κόπωσης.

3. Ενίσχυση της Κριτικής Σκέψης και της Συγκέντρωσης

Μπορεί να ακούγεται παράδοξο, αλλά η δομή πολλών metal κομματιών (ειδικά στο progressive, symphonic ή math metal) είναι εξαιρετικά περίπλοκη, με συχνές αλλαγές ρυθμών και πολυρυθμίες που θυμίζουν… κλασική μουσική.

• Μελέτες σε φοιτητές έχουν δείξει ότι η rock και το metal βοηθούν πολλούς ανθρώπους να απομονώσουν τους εξωτερικούς θορύβους (white noise effect) και να συγκεντρωθούν σε δύσκολες, πνευματικές εργασίες (όπως ο προγραμματισμός ή τα μαθηματικά), καθώς κρατούν το επίπεδο εγρήγορσης του εγκεφάλου σε ιδανικό σημείο χωρίς να προκαλούν υπνηλία.

Αν η Βυζαντινή μουσική και οι Γρηγοριανοί ψαλμοί σε ηρεμούν ρίχνοντας τους ρυθμούς σου “από πάνω προς τα κάτω”, το heavy metal σε ηρεμεί “από μέσα προς τα έξω“: παίρνει την αρνητική ενέργεια και την ένταση που ήδη έχεις, τη διοχετεύει στον ρυθμό και σε αφήνει άδειο, ανακουφισμένο και με ανεβασμένη διάθεση.

Νευρογλωσσικός προγραμματισμός και mBit

H μουσική (ακόμα και η πιο ακραία) λειτουργεί ως εργαλείο συναισθηματικής ρύθμισης, εκτόνωσης και “συναισθηματικού ταιριάσματος”. Σε συνδυασμό με το NLP και το mBIt μπορεί να δώσει μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.

• Η μελέτη δείχνει ότι η rock/metal μπορεί να γειώσει τον θυμό και να τον μετατρέψει σε έμπνευση. Ένας θεραπευτής ή σύμβουλος NLP μπορεί να χρησιμοποιήσει την αγαπημένη μουσική του πελάτη για να “κλειδώσει” μια κατάσταση υψηλής ενέργειας, αυτοπεποίθησης ή απόλυτης ηρεμίας, ώστε ο πελάτης να μπορεί να ανακαλέσει αυτό το συναίσθημα όποτε το χρειάζεται.
• Η μουσική αλλάζει τις “εικόνες” και τους εσωτερικούς διαλόγους στο μυαλό μας. Αντί ο θυμός να μεταφραστεί σε επιθετική συμπεριφορά, οι συχνότητες και ο ρυθμός της μουσικής αναδομούν το συναίσθημα, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να δώσει μια διαφορετική οπτική στην κατάσταση.
• Στο mBit η μουσική μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να υπάρξει νευρολογική ταύτιση και να μπορέσει ξεκινήσει τον συγχρονισμό.
• Με αυτόν τον τρόπο, η μουσική δεν είναι απλώς διασκέδαση, αλλά ένα “κλειδί” που ευθυγραμμίζει το σώμα και τον νου, επιτρέποντας στους τρεις εγκεφάλους να συνεργαστούν αρμονικά αντί να συγκρούονται.

Ότι μουσική και να σας αρέσει, απλά ακούστε την, σε όποια κατάσταση κι αν βρίσκεστε. Χαρίστε στη ζωή σας ΑΡΜΟΝΙΑ !!

Μελέτη: “Extreme Metal Music and Anger Processing”, Leah Sharman & Genevieve A. Dingle, 2015.
Μελέτη: “The neurochemistry of music”, Mona Lisa Chanda & Daniel J. Levitin, 2013
Μελέτη: “Extreme Metal Music and Anger Processing”, Leah Sharman, Genevieve A Dingle, 2015
Βιβλίο: “Applying Music in Exercise and Sport”, 1st Edition, Costas I. Karageorghis, 2017
Youtube: Εδώ μπορείτε να βρείτε Γρηγοριανούς ψαλμούς και Βυζαντινούς ήχους

Σημαντική Σημείωση: Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν αποτελεί, ούτε υποκαθιστά, ιατρική συμβουλή, διάγνωση, θεραπεία ή ψυχολογική υποστήριξη. Για οποιοδήποτε θέμα υγείας ή ψυχικής ισορροπίας, συμβουλευτείτε πάντα έναν εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας ή ψυχολόγο. Μην αγνοήσετε ποτέ την επαγγελματική ιατρική συμβουλή λόγω κάποιου κειμένου που διαβάσατε εδώ.