Το λάθος στη σημερινή κοινωνία
Ξεκινώντας από το σχολείο κάθε φορά που κάναμε λάθος μειωνόταν ο βαθμός. Στον κοινωνικό μας περίγυρο, κάποιες φορές το να κάνεις λάθος προκαλεί γέλιο, άλλες φορές θα βρεθεί κάποιος να διορθώσει με ύφος επικριτικό. Στην εργασία το λάθος μπορεί να συγχωρεθεί ως ένα σημείο αλλά μπορεί να προκαλέσει και απόλυση. Όσο για τα λάθη απέναντι στο δημόσιο-κράτος μπορεί να επιφέρουν από πρόστιμο ως και κατάσχεση.
Από μικρά παιδιά, ολόκληρο το σύστημα (εκπαίδευση, κοινωνία, εργασία, κράτος) μας προγραμματίζει να βλέπουμε το λάθος ως απειλή, ντροπή ή τιμωρία. Μεγαλώνουμε σε μια κουλτούρα που αντιμετωπίζει το λάθος ως ελάττωμα και όχι ως Μάθημα.
Και όμως, αν ταξιδέψουμε πίσω στην Αρχαία Ελλάδα, θα δούμε μια εντελώς διαφορετική θεώρηση.
Στο σχολείο μάς έμαθαν ότι το λάθος μειώνει την αξία μας, ενώ για τους αρχαίους ήταν απλώς η ένδειξη ότι χρειάζεται να “επαναρρυθμίσουμε το τόξο μας”.
Οι Αρχαίοι Έλληνες μας άφησαν σπουδαία Γνώση για τις συμπεριφορές και τη ζωή μας
Η «Αμαρτία» στην Αρχαία Τραγωδία: Το λάθος ως άγνοια
Στην αρχαιότητα, η λέξη “αμαρτία” δεν είχε τη σημερινή θρησκευτική έννοια της ηθικής ενοχής. Προερχόταν από το ρήμα ἁμαρτάνω, που σημαίνει “αποτυγχάνω στο στόχο” (όπως ένας τοξότης που χάνει το στόχο του). Το λάθος είναι ανθρώπινο και αναπόφευκτο, καθότι η ανθρώπινη αντίληψη είναι περιορισμένη.
Σωκράτης & Πλάτων: ‘Γηράσκω δ’ αεί πολλά διδασκόμενος”
Ο Σωκράτης θεμελίωσε τη φιλοσοφία του στην παραδοχή της άγνοιας. Για να φτάσει κανείς στην αλήθεια, πρέπει πρώτα να αποδεχτεί ότι αυτά που νόμιζε σωστά ήταν λάθος («Ἓν οἶδα ὅτι οὐδὲν οἶδα»). Μόνο όταν καταλάβουμε το λάθος μας απελευθερωνόμαστε από την αυταπάτη. Η αποδοχή του λάθους δεν είναι ήττα, αλλά η αρχή της μάθησης.
Ο Κύκλος του Λάθους στην Αρχαία Ελληνική Σκέψη
Ύβρις – Νέμεσις – Τίσις – Κάθαρσις
Όταν ο άνθρωπος αρνείται να αποδεχτεί τα όριά του και τα λάθη του, υποπίπτει σε Ύβρη (αλαζονεία). Ο κύκλος του λάθους στην αρχαία ελληνική σκέψη περιγράφει την ηθική πορεία από την πνευματική τύφλωση έως την αποκατάσταση της τάξης, ακολουθώντας τα παρακάτω στάδια.
- Ύβρις: Υπερεκτίμηση δυνάμεων / Άρνηση λάθους.
- Άτη: Τύφλωση του μυαλού που οδηγεί σε μεγαλύτερα λάθη.
- Νέμεσις & Τίσις: Η φυσική συνέπεια και τιμωρία.
- Κάθαρσις: Η λύτρωση που έρχεται μόνο όταν ο ήρωας συνειδητοποιήσει και αποδεχτεί το σφάλμα του.
Στωικοί Φιλόσοφοι: Το λάθος ως μάθημα προσαρμογής
Οι Στωικοί (όπως ο Επίκτητος και ο Μάρκος Αυρήλιος) τόνιζαν ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα, αλλά μπορούμε να ελέγξουμε την αλλαγή της στάσης μας όταν σφάλλουμε.
«Δεν μας ταράζουν αυτά που συμβαίνουν, αλλά η γνώμη που έχουμε για αυτά που συμβαίνουν.» — Επίκτητος
Πως οι σύγχρονες μελέτες αντιμετωπίζουν το λάθος
Μια θεωρία χωρίζει τους ανθρώπους σε αυτούς με “σταθερή νοοτροπία” (που βλέπουν το λάθος ως αποτυχία/αδυναμία) και σε αυτούς με “νοοτροπία ανάπτυξης” (που βλέπουν το λάθος ως ευκαιρία μάθησης).
Άλλη μελέτη έδειξε ότι οι ικανοί άνθρωποι γίνονται πιο συμπαθείς και προσιτοί στους γύρω τους όταν κάνουν ένα μικρό λάθος και το παραδέχονται, σε σχέση με το να δείχνουν αλάνθαστοι.
Οι πιο καινοτόμες και επιτυχημένες ομάδες/εταιρείες είναι αυτές που δημιουργούν περιβάλλον όπου τα μέλη νιώθουν ασφάλεια να παραδεχτούν λάθη χωρίς φόβο τιμωρίας.
Γεφυρώνοντας την διαχρονική σοφία με την σύγχρονη νευροεπιστήμη
Ο Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός βασίζεται σε θεμελιώδη αξιώματα που ταυτίζονται με αυτά της Σωκρατικής και Στωικής φιλοσοφίας.
- “Δεν υπάρχει αποτυχία, μόνο επανατροφοδότηση (Feedback)” – Το λάθος εδώ αντιμετωπίζεται ως ανατροφοδότηση και όχι ως αποτυχία. Αποφορτίζεται από το συναίσθημα και σε προχωράει στο επόμενο βήμα δηλώνοντάς σου πως έχεις μια επιπλέον γνώση για να αλλάξεις ότι έγινε. Έτσι το λάθος αντιμετωπίζεται απλά ως πληροφορία.
- “Ο χάρτης δεν είναι η περιοχή” (The Map is Not the Territory) – Τα λάθη συμβαίνουν όταν η αντίληψη που έχουμε για μια κατάσταση δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αυτό συμβαίνει γιατί η αντίληψή μας είναι υποκειμενική και περιορισμένη από τα φίλτρα μας. Το να παραδεχτείς το λάθος σου σημαίνει πως ενημερώνεις και βελτιώνεις την αντίληψή σου. Αυτό το αξίωμα πιστεύω πως ταυτίζεται με την Αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα.
Με την γνώση του mBIT που βασίζεται στη νευροεπιστημονική ανακάλυψη ότι έχουμε τρεις εγκεφάλους, στο κεφάλι, στην καρδιά και στο έντερο.
Όταν αρνούμαστε να παραδεχτούμε ένα λάθος, δημιουργείται εσωτερική σύγκρουση μεταξύ των τριών:
- ο Εγκέφαλος (Head) λέει –> “Πρέπει να βρω μια δικαιολογία για να δείχνω έξυπνος/σωστός” (Λογικοποίηση)
- η Καρδιά (Heart) λέει –> “Νιώθω τύψεις/φόβο ότι δεν θα με αγαπούν αν φανώ αδύναμος” (Συναισθηματική εμπλοκή)
- και το Έντερο (Gut) –> “Νιώθω κόμπο στο στομάχι, το σώμα μου ξέρει ότι έσφαλα” (Ένστικτο / Αυτοπροστασία).
Όταν ένας από τους τρεις εγκεφάλους (εδώ ο κεφαλικός) επιβληθεί στους άλλους έχουμε μια καρδιά σφιγμένη από τύψεις και φόβο και ένα έντερο αναστατωμένο από την πίεση του εγκεφάλου του κεφαλιού. Άρα η επικοινωνία τους δεν είναι ισορροπημένη. Αυτό μπορεί να εκφραστεί με διάφορα συμπτώματα όπως κακή αίσθηση ή ακόμα και πόνο στην Καρδιά και το πεπτικό σύστημα.
Με την αποδοχή του λάθους οι τρεις εγκέφαλοι ηρεμούν και συγχρονίζονται, εναρμονίζονται και το σώμα μας ηρεμεί.
Η αποδοχή του λάθους είναι ένα εξαιρετικό δώρο που μπορείτε να κάνετε στον εαυτό σας. Μέσα από αυτή θα του χαρίσετε ηρεμία και γνώση για το επόμενό σας βήμα.
Internet: Aristotle.Poetics. (Μετάφραση/Σχόλια για την «Αμαρτία»)
Έρευνα: Carol Dweck (Stanford University) – “Mindset: The New Psychology of Success”
Έρευνα: Elliot Aronson (1966) – “The effect of a pratfall on increase in interpersonal attractiveness”
Σημαντική Σημείωση: Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν αποτελεί, ούτε υποκαθιστά, ιατρική συμβουλή, διάγνωση, θεραπεία ή ψυχολογική υποστήριξη. Για οποιοδήποτε θέμα υγείας ή ψυχικής ισορροπίας, συμβουλευτείτε πάντα έναν εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας ή ψυχολόγο. Μην αγνοήσετε ποτέ την επαγγελματική ιατρική συμβουλή λόγω κάποιου κειμένου που διαβάσατε εδώ.
