Επιλογές !! Μια σπουδαία έννοια
Ορισμός στο λεξικό
Στο βικιλεξικό γράφει για την λέξη επιλογή τα παρακάτω:
- το να αποφασίζει κανείς ότι ένα πράγμα ή πρόσωπο είναι καλύτερο ή πιο κατάλληλο από άλλα για κάτι, το να διαλέγει κανείς κάτι ή κάποιον
- η ικανότητα ή δυνατότητα να διαλέξει κανείς κάτι ή κάποιον
- ένα από το σύνολο πραγμάτων ή προσώπων από το οποίο μπορεί κανείς να διαλέξει
- κάτι η κάποιος που διαλέχτηκε
- σύνολο επιλεγμένων στοιχείων
- μια επιλογή εκθεμάτων του μουσείου
- μια απόφαση ενός προσώπου για κάτι
Εκφράσεις
- φυσική επιλογή ή επιλογή των ειδών: όρος της βιολογίας, που περιγράφει την διαδικασία της εξέλιξης των ειδών, σύμφωνα με την ικανότητά τους να προσαρμόζονται και να επιβιώνουν
Το να έχεις επιλογές σημαίνει να διαθέτεις εναλλακτικές διαδρομές, αυτονομία και τη δυνατότητα να ορίζεις εσύ τη ζωή σου αντί να αντιδράς απλώς στις συνθήκες. Σημαίνει ότι μπορείς να έχεις περισσότερες από μια δυνατότητες δράσης και να μπορείς να επιλέγεις σύμφωνα με τις αξίες σου, τις ανάγκες σου και τους στόχους σου.
Αν μπορούσαμε να κατηγοριοποιήσουμε σε είδη τις επιλογές θα ήταν κάπως έτσι:
Πρακτικές Επιλογές (εδώ θα βάζαμε αυτές που αφορούν εξωτερικές δυνατότητες)
Παραδείγματα:
- Να διαλέξεις ανάμεσα σε δύο δουλειές.
- Να μετακομίσεις ή να μείνεις.
- Να ξοδέψεις ή να αποταμιεύσεις χρήματα.
Εδώ οι επιλογές εξαρτώνται από πόρους, χρόνο, γνώσεις και συνθήκες.
Ψυχολογικές επιλογές (συναισθηματικά μπλοκαρίσματα;)
Μπορεί εξωτερικά να έχεις πολλές δυνατότητες, αλλά εσωτερικά να νιώθεις ότι υπάρχει μόνο ένας δρόμος.
Παράδειγμα:
- Κάποιος μπορεί να μπορεί να πει “όχι”, αλλά να αισθάνεται ότι είναι υποχρεωμένος να λέει πάντα “ναι”.
Αν το δούμε πιο αναλυτικά αυτό, τι θα μπορούσε να μας υποχρεώνει;
- Η επιθυμία να είμαστε αρεστοί (People-pleasing): Ο φόβος μήπως απογοητεύσουμε τους άλλους, μήπως μας παρεξηγήσουν ή μήπως γίνουμε λιγότερο συμπαθείς.
- Ο φόβος της σύγκρουσης: Η σκέψη ότι ένα “όχι” μπορεί να προκαλέσει ένταση, παρεξηγήσεις ή καβγάδες, οπότε το “ναι” φαντάζει ως η πιο εύκολη και ασφαλής λύση της στιγμής.
- Το αίσθημα ενοχής: Πολλές φορές νιώθουμε αναίτια ενοχές όταν βάζουμε σε προτεραιότητα τον εαυτό μας, τον χρόνο μας ή τις δικές μας ανάγκες.
- Η πίεση των συνομηλίκων : Ειδικά στην εφηβεία, η ανάγκη να ανήκουμε σε μια ομάδα μπορεί να μας κάνει να συμφωνούμε με πράγματα που δεν μας εκφράζουν απόλυτα. Ωστόσο το να αρνηθούμε κάποιο αίτημα δεν σημαίνει πως αρνούμαστε την σχέση !!
Στην ψυχοθεραπεία συχνά λέγεται ότι η ανάπτυξη συμβαίνει όταν αυξάνονται οι εσωτερικές επιλογές. Αυτό είναι κάτι που βίωσα με την ψυχοθεραπεία και ακόμα περισσότερο με το NLP. Όταν καταλάβεις μέχρι που είναι τα δικά σου όρια και που των άλλων τότε τα πράγματα γίνονται πολύ ξεκάθαρα μέσα σου και απλά επιλέγεις πως θέλεις να δράσεις σε κάθε περίπτωση.
Σενάρια ζωής ή Ρόλοι
Ο άνθρωπος παγιδευόμαστε συχνά σε παλιά “σενάρια ζωής” και επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Είναι οι στιγμές που απαντάμε εντελώς “μηχανικά”.
Όταν κάποιος λέει:
- “Δεν έχω άλλη επιλογή” –> Σαν να μην “βλέπω”/”ακούω”/”νιώθω” καμία άλλη επιλογή. Είναι αλήθεια; Δεν υπάρχει άλλη επιλογή ή απλά οι άλλες επιλογές έχουν μεγαλύτερο κόστος για εσένα και δεν θες να το “πληρώσεις”.
- “Πρέπει να το κάνω” –> Τι θα γίνει αν δεν το κάνεις; Ποιος λέει ότι πρέπει;
- “Πάντα έτσι γίνεται” –> Πάντα; Ποτέ δεν έχει γίνει κάτι διαφορετικό;
Πρόκειται για πραγματικό περιορισμό ή για ένα παλιό σενάριο που περιορίζει την αντίληψη των διαθέσιμων επιλογών. Τι θα γινόταν αν ψάχναμε άλλες δυο εναλλακτικές. Δεν θέλουμε μόνο δυο γιατί τότε μπαίνουμε σε δίλημμα. Εκεί ξεκινάει άλλο πρόβλημα. Ενώ όταν έχω τρεις λύσει και πάνω απλά επιλέγω από γκάμα.
Προσοχή όμως γιατί οι πολλές επιλογές μπορεί να προκαλέσουν άγχος, αναβλητικότητα και φόβο μήπως επιλέξουμε λάθος.
Άρα εδώ το σημαντικό είναι να ξέρουμε τις επιλογές που έχουμε και να επιλέγουμε συνειδητά.
Το να έχεις επιλογές σημαίνει να διαθέτεις εναλλακτικές διαδρομές, αυτονομία και τη δυνατότητα να ορίζεις εσύ τη ζωή σου αντί να αντιδράς απλώς στις συνθήκες.
Τι περιλαμβάνει η ύπαρξη επιλογών
- Ελευθερία: Η δυνατότητα να πεις “όχι” σε κάτι που σε βλάπτει.
- Δύναμη: Η μετάβαση από τη θέση του θύματος στη θέση του δημιουργού.
- Εναλλακτικές: Η ύπαρξη πλάνου Β, Γ και Δ για κάθε κατάσταση.
- Έλεγχος: Η επίγνωση ότι η τρέχουσα κατάσταση δεν είναι η μοναδική σου μοίρα.
Πώς αλλάζει την ψυχολογία σου
- Μειώνει το άγχος: Ξέρεις ότι δεν είσαι παγιδευμένος σε μια διέξοδο.
- Αυξάνει την αυτοεκτίμηση: Νιώθεις ικανός να διαχειριστείς τη ζωή σου.
- Σπάει τον γνώριμο πόνο: Σου επιτρέπει να ρισκάρεις προς το άγνωστο.
Πώς δημιουργούνται οι επιλογές
- Γνώση: Η εκπαίδευση και η πληροφόρηση ανοίγουν νέες πόρτες.
- Οικονομική ανεξαρτησία: Σου δίνει τη βάση να αποχωρήσεις από τοξικά περιβάλλοντα.
- Ψυχική ανθεκτικότητα: Η ετοιμότητα να αντέξεις την προσωρινή αβεβαιότητα.
Μετακίνηση από το αναγκάζομαι προς το επιλέγω
Το να μην βλέπουμε επιλογές μπορεί να είναι αποτέλεσμα ψυχολογικής κούρασης ή φόβου. Όταν έρχεται η ώρα της επιλογής μπορείτε να αναρωτηθείτε με συνειδητότητα τι πραγματικά θα θέλατε να επιλέξετε. Δείτε τι επιλέγετε και παρακολουθήστε τον εσωτερικό σας διάλογο.
- Αντικαταστήστε το “πρέπει”: Σταματήστε να λέτε “πρέπει να κάνω αυτό”.
- Χρησιμοποιήστε το “επιλέγω”: Πείτε “επιλέγω να το κάνω, επειδή οι συνέπειες του αντίθετου δεν μου αρέσουν”.
- Αναγνωρίστε την αδράνεια: Ακόμα και το να μην κάνετε τίποτα, είναι μια επιλογή
Τώρα έχετε αναλάβει την ευθύνη. Αν κάνετε επιλογή είστε υπεύθυνοι γι’ αυτό. Ότι και να έχετε επιλέξει θα το κάνετε με διαφορετική διάθεση και εσωτερική ερμηνεία.
Ερωτήσεις που μπορεί να βοηθήσουν
- Αν είχα 10% περισσότερη ελευθερία, τι μικρό θα άλλαζα σήμερα;
- Τι θα συμβούλευα έναν φίλο μου να κάνει σε αυτή τη θέση;
- Ποιο είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί αν πω όχι;
Καταγράψτε τις επιλογές – Θυμηθείτε πόσο σημαντικό είναι να γράφεις σε χαρτί
- Σημειώστε σε ένα χαρτί όλες τις πιθανές λύσεις.
- Γράψτε ακόμα και λύσεις που μοιάζουν ακραίες ή αδύνατες.
- Το χαρτί βγάζει το πρόβλημα από το μυαλό και του δίνει σχήμα.
Ας γίνει και λάθος. Το λάθος είναι ανατροφοδότηση, μας βοηθάει να ελέγξουμε καλύτερα τα επόμενα βήματά μας. Είτε λάθος είτε σωστό έχει μια γνώση να μας δώσει και αν είναι δική μας επιλογή είμαστε πιο ήσυχοι γιατί είναι ένα δικό μας βήμα και είμαστε εμείς που έχουμε αποφασίσει.
Κάντε σύμμαχό σας το νευρικό σας σύστημα
Όταν νιώθουμε πως αναγκαζόμαστε να κάνουμε κάτι βρισκόμαστε σε μόνιμη κατάσταση χρόνιου στρες και επιβίωσης που σημαίνει ότι το σώμα μας λειτουργεί αποκλειστικά με βάση την αυτοπροστασία. Το σύστημα βλέπει μόνο τρεις αντιδράσεις: μάχη, φυγή ή πάγωμα (fight, flight, freeze). Οργανισμός συνηθίζει σε υψηλά επίπεδα κορτιζόλης (ορμόνη του στρες) και αδρεναλίνης. “Βλέποντας μια νέα επιλογή” καταγράφεται από το νευρικό σύστημα ως άμεσος κίνδυνος θανάτου, επειδή δεν έχει έτοιμο νευρωνικό δίκτυο να το διαχειριστεί.
Ευτυχώς υπάρχει η Νευροπλαστικότητα. Όταν συνειδητοποιούμε ότι έχουμε επιλογές, το σώμα βγαίνει από τη μάχη, φυγή ή πάγωμα και χαλαρώνει. Κάθε φορά που αντιλαμβανόμαστε μια νέα επιλογή, ο εγκέφαλος χτίζει νέα μονοπάτια.
Για να κάνετε μια επιλογή η οποία θα είναι σύμφωνη με το σύστημά σας
Άσκηση Αποσύνδεση
- Αποστασιοποιηθείτε από τον εαυτό σας.
- Δείτε τον εαυτό σας σαν ένα πολύ καλό σας φίλο που κάθεται απέναντί σας και χρειάζεται την συμβουλή σας
- Τι συμβουλή θα του δίνατε; Τι επιλογές έχει ο φίλος σας; Βοηθήστε τον να διαλέξει.
- Τώρα μπείτε στην θέση του και δείτε την επιλογή σας. Είστε αυτός που πήρε την επιλογή ως απόφαση. Πως είναι αυτό τώρα
Άσκηση Περιφερειακή Όραση
Το στρες στενεύει την όρασή μας . Διευρύνοντας την όρασή μας, αλλάζουμε τη λειτουργία του εγκεφάλου.
- Εστιάστε σε ένα σημείο ακριβώς μπροστά σας, στο ύψος των ματιών.
- Καθώς μένετε εστιασμένοι εκεί, αρχίστε να απλώνετε την προσοχή σας στις άκρες των ματιών σας (δεξιά και αριστερά), χωρίς όμως να κουνήσετε τα μάτια σας.
- Προσπαθήστε να «δείτε» τους τοίχους ή τα αντικείμενα που βρίσκονται στην περιφέρειά σας.
Αποτέλεσμα: Αυτή η κατάσταση όρασης ενεργοποιεί άμεσα το παρασυμπαθητικό σύστημα και φέρνει εσωτερική ησυχία.
Πηγές και Πληροφορίες:
Βιβλίο: “Ξυπνώντας τον Τίγρη” (Waking the Tiger), Peter Levine
Σημαντική Σημείωση: Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν αποτελεί, ούτε υποκαθιστά, ιατρική συμβουλή, διάγνωση, θεραπεία ή ψυχολογική υποστήριξη. Για οποιοδήποτε θέμα υγείας ή ψυχικής ισορροπίας, συμβουλευτείτε πάντα έναν εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας ή ψυχολόγο. Μην αγνοήσετε ποτέ την επαγγελματική ιατρική συμβουλή λόγω κάποιου κειμένου που διαβάσατε εδώ.
