Μεγάλωσα ακούγοντας πως “η υπομονή είναι αρετή”, όμως δεν καταλάβαινα γιατί. Ζούμε σε μια εποχή που όλοι μας κάνουμε υπομονή για διάφορα θέματα. Καθώς ο τρόπος που έχουν διαμορφωθεί οι κοινωνίες μας τείνουν να είναι μη υγιής, το θέμα της Υπομονής δείχνει να είναι επίκαιρο όσο ποτέ. Σκέφτηκα λοιπόν να ψάξω και να γράφω για αυτό το θέμα επειδή βρίσκομαι κι εγώ σε μια εποχή που καλούμαι να κάνω υπομονή.
Υπομονή … στην Αρχαία Ελλάδα
Είναι εξαιρετικό πόσες σπουδαίες έννοιες μας μεταλαμπάδευσαν οι Αρχαίοι Έλληνες. Πίστευαν πως η υπομονή δεν ήταν απλώς μια παθητική αναμονή αλλά ως κορυφαία σωματική αντοχή και εγκράτεια (να μην επιτρέπεις στις σωματικές παρορμήσεις και τον θυμό να σε παρασύρουν). Είναι η ικανότητα του σώματος να παραμένει “γειωμένο” και σταθερό όταν όλα γύρω του κινούνται με τρέλα. Την θεωρούσαν και Πολιτική Αρετή.
Η Σύνδεση με την Πολιτική Αρετή σήμαινε πως όταν ένας ανυπόμονος άνθρωπος είναι παρορμητικός, είναι και επικίνδυνος για το σύνολο. Για να λειτουργήσει η Δημοκρατία, χρειαζόταν η αρετή της υπομονής: να ακούς τον άλλον, να περιμένεις τη σειρά σου να μιλήσεις, να ζυγίζεις τις αποφάσεις σου με το Κεφάλι και την Καρδιά, και όχι με το ένστικτο της στιγμής. Με τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, αυτό απαιτεί ισορροπία των τριών εγκεφάλων.
Σήμερα, οι περισσότεροι άνθρωποι ίσως, ακούν τη λέξη “υπομονή” και σκέφτονται κάποιον που κάθεται σε μια καρέκλα με σταυρωμένα χέρια, υπομένοντας τη μοίρα του, σαν παθητική αναμονή. Οι Αρχαίοι Έλληνες, όμως, τη θεωρούσαν ενεργητική δύναμη. Υπομονή σήμαινε “κρατάω τη θέση μου στη μάχη, δεν λυγίζω υπό την πίεση των συναισθημάτων μου, παραμένω κυρίαρχος του εαυτού μου“.
Η ετοιμολογία της λέξης κρύβει όλη τη φιλοσοφία της: Υπό + μένω, μένω κάτω από μια συνθήκη και αντέχω, χωρίς να υποχωρώ ή να χάνω τον έλεγχο μου.
Αριστοτέλης
Ο Αριστοτέλης δεν έβλεπε την υπομονή ως αδράνεια. Αντίθετα πίστευε ότι ο άνθρωπος μέσα από την επανάληψη, τη συνεχή προσπάθεια, μαθαίνει από τα λάθη του, εξελίσσεται και χτίζει τον χαρακτήρα του.
Η Υπομονή για τον Αριστοτέλη συνδεόταν άμεσα με την εγκράτεια, τον αυτοέλεγχο του σώματος και των παθών.
Πίστευε, άλλωστε, πως οι αρετές βρίσκονται πάντα στο μέτρο ανάμεσα σε δύο άκρα.
Στωική Φιλοσοφία: Η Απόλυτη Αυτορύθμιση (Ζήνων, Επίκτητος, Μάρκος Αυρήλιος)
Οι Στωικοί συνδέονται άριστα με το θέμα της εσωτερικής γαλήνης (Απάθεια-αταραξεία) στο σώμα απέναντι στα εξωτερικά γεγονότα.
Ο Επίκτητος έλεγε ότι κάποια πράγματα εξαρτώνται από εμάς (οι σκέψεις μας, οι αντιδράσεις μας) και άλλα όχι (ο χρόνος, οι πράξεις των άλλων). Υπομονή σημαίνει να αποδέχεσαι πλήρως όσα δεν μπορείς να αλλάξεις, ελευθερώνοντας το σώμα και το μυαλό από το άγχος.
Ο ιδρυτής του Στωικισμού, Ζήνων, τόνιζε ότι πρέπει να ζούμε σε αρμονία με τη φύση. Η φύση έχει τους δικούς της ρυθμούς (ένας σπόρος θέλει χρόνο για να γίνει δέντρο). Η ανυπομονησία θεωρούνταν μια μορφή “ύβρεως” απέναντι στη φυσική ροή του σύμπαντος.
Ησίοδος και Λαϊκή Σοφία
Από τους πρώτους που αποτύπωσαν τη σημασία της υπομονής στη ροή του χρόνου ήταν ο ποιητής Ησίοδος (7ος αιώνας π.Χ.): “Ει γαρ κεν και σμικρόν επί σμικρώ καταθείο και θαμά τούτ’ έρδοις, τάχα κεν μέγα και το γένοιτο.”
Μετάφραση: Αν βάζεις έστω και κάτι μικρό πάνω σε κάτι μικρό, και το κάνεις αυτό συχνά, σύντομα αυτό το μικρό θα γίνει μεγάλο.
Είναι η αρχαία εκδοχή αυτού που σήμερα ονομάζουμε “Συσσωρευτικό αποτέλεσμα” και αποτελεί τη βάση της υπομονετικής δουλειάς.
Η Υπομονή σήμερα
Το Συσσωρευτικό Αποτέλεσμα είναι ο λόγος που η υπομονή είναι απαραίτητη. Οι περισσότεροι άνθρωποι εγκαταλείπουν τις προσπάθειές τους (στο γυμναστήριο, στη δουλειά, στις σχέσεις) επειδή ζούμε στην εποχή της “άμεσης ικανοποίησης“. Θέλουμε το αποτέλεσμα τώρα.
Όταν όμως καταλάβεις το Συσσωρευτικό Αποτέλεσμα, συνειδητοποιείς ότι:
- Η ανυπομονησία είναι παγίδα: Σε κάνει να σταματάς επειδή δεν βλέπεις γρήγορα αποτελέσματα.
- Η υπομονή είναι στρατηγική: Σου δίνει την ηρεμία να συνεχίζεις να κάνεις το σωστό (να εκπαιδεύεις το σώμα σου, να αλλάζεις τον NLP προγραμματισμό σου), γνωρίζοντας ότι ο χρόνος δουλεύει κρυφά για σένα.
Όπως είπε και ο Ησίοδος, αν προσθέτεις το μικρό στο μικρό, σύντομα θα γίνει μεγάλο. Κάθε φορά που επιλέγεις μια βαθιά αναπνοή αντί για μια παρορμητική αντίδραση, εκπαιδεύεις το σώμα σου. Αυτή η μικρή, καθημερινή νευρολογική επένδυση συσσωρεύεται, μεταμορφώνοντας σταδιακά την ανυπομονησία σε μια ακλόνητη σωματική και πνευματική κατάσταση καθώς το μαθαίνεις να ζει με ισορροπία (mBit).
Η Υπομονή ως Κατάσταση στο Σώμα (Σωματική Βιολογία και mBit)
Για να υπάρξει υπομονή, το σώμα πρέπει να βγει από την κατάσταση επιβίωσης (“μάχη ή φυγή”) και να περάσει στην κατάσταση “ανάπαυσης και πέψης”.
- Το Νευρικό Σύστημα: Η ανυπομονησία πυροδοτεί το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα (αδρεναλίνη, κορτιζόλη, γρήγορος καρδιακός ρυθμός). Η υπομονή, αντίθετα, είναι η επικράτηση του Παρασυμπαθητικού Νευρικού Συστήματος (Ο καρδιακός ρυθμός επιβραδύνεται, Η αρτηριακή πίεση πέφτει, καθαρή και ψύχραιμη σκέψη).
- Η Χημεία του Σώματος: Όταν είμαστε υπομονετικοί, μειώνονται οι ορμόνες του στρες και εκκρίνονται νευροδιαβιβαστές που δίνουν σταθερότητα, διάθεση, σύνδεση και ασφάλεια. Η υπομονή δεν είναι η πλήρης απουσία του Συμπαθητικού (δεν είμαστε σε κατάσταση ύπνου), αλλά η ικανότητα του Παρασυμπαθητικού να τιθασεύει το Συμπαθητικό, διατηρώντας το σώμα και το μυαλό σε μια υγιή, λειτουργική ισορροπία.
- Η Σωματική Στάση: Η υπομονή διακρίνεται σε ένα σώμα με χαλαρούς ώμους, ανοιχτό θώρακα, μαλακό υπογάστριο και, πάνω απ’ όλα, βαθιά, ρυθμική αναπνοή.
Η Υπομονή και Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός (NLP)
- Στο NLP, η υπομονή θεωρείται μια κατάσταση η οποία επηρεάζεται άμεσα από την αλληλεπίδραση Φυσιολογίας και Εσωτερικών Αναπαραστάσεων (τι και πως σκεφτόμαστε μια κατάσταση).
- Αλλαγή Φυσιολογίας: το NLP διδάσκει ότι δεν μπορείς να νιώσεις υπομονή αν το σώμα σου στέλνει σήματα πανικού. Αν αλλάξεις τη στάση του σώματος και τον ρυθμό της αναπνοής σου, αλλάζει ακαριαία και η εσωτερική σου κατάσταση.
- Μία άλλη οπτική: Η ανυπομονησία συνήθως πηγάζει από μια εσωτερική γλώσσα που λέει: “Πρέπει να γίνει τώρα, καθυστερώ, χάνω χρόνο”. Στο NLP βοηθά να αλλάξουμε το “φίλτρο” (Frame) σε κάτι όπως: “Κάθε πράγμα στην ώρα του” ή “Αυτή η αναμονή είναι χώρος για να προετοιμαστώ καλύτερα”.
- Πώς “βλέπεις” τον χρόνο στο μυαλό σου; Οι ανυπόμονοι άνθρωποι συχνά βλέπουν το μέλλον σαν μια τεράστια, κοντινή, πιεστική εικόνα. Η υπομονή έρχεται όταν “σπρώχνουμε” αυτή την εικόνα λίγο πιο μακριά, δίνοντάς της χώρο να αναπνεύσει.
Internet: Διεθνώς πιστοποιημένος mBIT (multiple Brain Integration Techniques) Trainer στην Ελλάδα
Βιβλίο: “mBraining – Using your multiple brains to do cool stuff”, mBIT International Pty Ltd.,Grant Soosalu, Marvin Ok, 2017
Βιβλίο: “The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, and Self-regulation”, Stephen W. Porges
Βιβλίο: “Using Your Brain—for a Change” του Richard Bandler (1985)
Σημαντική Σημείωση: Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν αποτελεί, ούτε υποκαθιστά, ιατρική συμβουλή, διάγνωση, θεραπεία ή ψυχολογική υποστήριξη. Για οποιοδήποτε θέμα υγείας ή ψυχικής ισορροπίας, συμβουλευτείτε πάντα έναν εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας ή ψυχολόγο. Μην αγνοήσετε ποτέ την επαγγελματική ιατρική συμβουλή λόγω κάποιου κειμένου που διαβάσατε εδώ.
